५ असोज, काठमाडौं । युक्रेनी राष्ट्रपति भोलोदिमिर जेलेन्स्की र अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पबीच सेप्टेम्बर २० मा टेलिफोन वार्ता भएको छ। वार्तापछि दुवै नेता संयुक्त राष्ट्रसंघको महासभाको अवसरमा अमेरिकाको न्यूयोर्कमा प्रत्यक्ष भेटेर छलफल गर्न सहमत भएका छन्।
दुवै नेताबीचको भेट सेप्टेम्बर २२ अर्थात् मंगलबार न्यूयोर्कमा हुने तय भएको छ। जेलेन्स्कीले सामाजिक सञ्जाल एक्समार्फत टेलिफोन वार्ताबारे जानकारी दिँदै प्रस्तावित भेटवार्ताले युक्रेन युद्धको समाधान र कूटनीतिक प्रक्रियामा महत्वपूर्ण प्रभाव पार्न सक्ने बताएका छन्।
उनले अन्तर्राष्ट्रिय क्षेत्रमा कूटनीतिक गतिविधि बढिरहेको र शान्ति प्रक्रिया आफ्नो मुख्य प्राथमिकता रहेको बताएका छन्।
संयुक्त राष्ट्रसंघको ८१औँ महासभाको उच्चस्तरीय सप्ताह न्यूयोर्कस्थित राष्ट्रसंघीय मुख्यालयमा सेप्टेम्बर २२ देखि २८ सम्म सञ्चालन हुँदैछ। महासभामा सहभागी हुन विभिन्न देशका राष्ट्राध्यक्ष तथा सरकार प्रमुख न्यूयोर्क पुगिरहेका छन्। यही अवसरमा हुन लागेको ट्रम्प र जेलेन्स्कीबीचको भेटवार्तालाई अन्तर्राष्ट्रिय समुदायले चासोका साथ हेरिरहेको छ।
युद्ध अन्त्य गर्ने प्रयासबीच भेट
ह्वाइट हाउसले रूस र युक्रेनबीचको तनाव कम गर्दै दुवै पक्षलाई पुनः वार्ताको टेबुलमा ल्याउने प्रयास गरिरहेको समयमा ट्रम्प र जेलेन्स्कीबीच भेट हुन लागेको हो।
तर पछिल्ला दिनमा युद्धभूमिमा दुवै पक्षबीच आक्रमण झन् तीव्र बनेका छन्। यस्तो अवस्थामा हुन लागेको उच्चस्तरीय वार्ताले शान्ति प्रक्रियालाई अगाडि बढाउन सक्ने अपेक्षा गरिएको छ।
युक्रेनको विदेशी गुप्तचर संस्थाका प्रमुख तथा मुख्य वार्ताकार रुस्तेम उमेरोभले ह्वाइट हाउसका प्रतिनिधिसँग मिलेर बैठकको तयारी भइरहेको बताएका छन्। उनका अनुसार दुवै देशका प्रतिनिधिबीच न्यूयोर्क भेटका लागि वातावरण तयार गर्न पछिल्ला दिनमा निरन्तर छलफल भइरहेको छ।
जेलेन्स्कीले अमेरिकी विशेष दूत स्टेभ विटकोफ र ज्यारेड कसनरको हालैको किभ भ्रमणको पनि प्रशंसा गरेका छन्। युद्ध सुरु भएयता उनीहरूको यो पहिलो किभ भ्रमण भएको युक्रेनी पक्षले जनाएको छ।
युक्रेनी पक्षका अनुसार उक्त भ्रमणले अमेरिकी टोलीलाई युक्रेनको वर्तमान अवस्था र समस्यालाई प्रत्यक्ष रूपमा बुझ्न सहयोग गरेको छ।
‘शान्ति ट्र्याक पहिलो प्राथमिकता’
जेलेन्स्कीले ट्रम्पसँगको टेलिफोन वार्ता महत्वपूर्ण र फलदायी रहेको बताएका छन्।
उनका अनुसार वार्तामा युद्ध अन्त्य गर्ने उपाय तथा आधारभूत सुरक्षा विषयमा छलफल भएको थियो। ऊर्जा सुरक्षा, खाद्य सुरक्षा तथा नागरिकको जीवन रक्षाजस्ता विषय पनि छलफलमा समेटिएका थिए।
जेलेन्स्कीले शान्ति प्रक्रिया आफ्नो पहिलो प्राथमिकता रहेको उल्लेख गर्दै तनाव कम गर्ने उपाय र सुरक्षा सम्बन्धी विषयमा अमेरिकी टोलीसँग मिलेर काम भइरहेको बताएका छन्।
उनले दुवै पक्ष शान्ति आवश्यक रहेको कुरामा सहमत रहेको बताएका छन्।
रुसी तेल प्रशोधन केन्द्रमाथिको आक्रमण रोक्न ट्रम्पको आग्रह
एक्सियोसको रिपोर्टअनुसार टेलिफोन वार्ताका क्रममा ट्रम्पले युक्रेनलाई रूसका तेल प्रशोधन केन्द्रमाथि भइरहेका ड्रोन तथा क्षेप्यास्त्र आक्रमण रोक्न आग्रह गरेका थिए।
युक्रेनले रुसी तेल प्रशोधन केन्द्रलाई लक्षित गरी गरेको आक्रमणले डिजेलको मूल्य तथा विश्वव्यापी इन्धन बजारमा असर पारेको ट्रम्पको बुझाइ रहेको उक्त रिपोर्टमा उल्लेख छ।
ट्रम्पले इन्धनको मूल्य वृद्धिले अमेरिकी तथा विश्व अर्थतन्त्रमा पार्न सक्ने प्रभावबारे चासो व्यक्त गरेको बताइएको छ।
वार्ताकारबीच सहकार्य रहेको दाबी
केही सञ्चारमाध्यमले युक्रेनी तथा अमेरिकी प्रतिनिधिबीच वार्ताका क्रममा तनाव रहेको दाबी गरेका थिए।
‘द किभ इन्डिपेन्डेन्ट’ले अमेरिकी विशेष दूत स्टेभ विटकोफको कार्यशैलीप्रति युक्रेनी सरकार असन्तुष्ट रहेको समाचार प्रकाशित गरेको थियो। तर युक्रेनका मुख्य वार्ताकार रुस्तेम उमेरोभले उक्त समाचारलाई भ्रामक बताएका छन्।
उनका अनुसार विटकोफ र कसनरसँग प्रत्यक्ष रूपमा काम गरिरहेका वार्ताकारहरूले नै उनीहरूको भूमिकाको मूल्याङ्कन गर्नुपर्ने हुन्छ।
उमेरोभले आफूले विगत एक वर्षदेखि विटकोफ र कसनरसँग नियमित रूपमा काम गरिरहेको बताएका छन्। उनका अनुसार वार्ताको मुख्य उद्देश्य युद्ध अन्त्य गर्ने तथा युक्रेनी नागरिकका लागि सुरक्षा र समृद्धिको आधार तयार गर्नु हो।
उनले वार्तामा केही महत्वपूर्ण प्रगति भएको दाबीसमेत गरेका छन्। पहिले समाधान गर्न कठिन देखिएका दर्जनौँ विषयमध्ये अहिले एक वा दुई मुख्य मुद्दा मात्र बाँकी रहेको उनको भनाइ छ।
रूसमाथि थप प्रतिबन्धको तयारी
अमेरिकाले पछिल्लो समय रूसमाथि दबाब बढाउने कदमसमेत चालेको छ। राष्ट्रपति ट्रम्पले रूसमाथि थप प्रतिबन्ध लगाउनेसम्बन्धी विधेयकमा हस्ताक्षर गरेको तथा अमेरिका–युक्रेनबीचको ठूलो हतियार बिक्री सम्झौतालाई स्वीकृति दिएको सामग्रीमा उल्लेख छ।
युक्रेनले लामो समयदेखि अमेरिकासँग थप प्रतिबन्ध र सैन्य सहयोगको माग गर्दै आएको थियो।
विशेषगरी सेप्टेम्बर १८ मा ट्रम्पले ‘लिन्डसे ओ. ग्राहम स्याङ्क्सनिङ रुस एन्ड इरान एक्ट अफ २०२६’ मा हस्ताक्षर गरेको उल्लेख छ। उक्त कानुनले रूसमाथिका आर्थिक प्रतिबन्धलाई थप विस्तार गर्ने र रुसी ऊर्जा, तेल तथा ग्यास खरिद गर्ने तेस्रो मुलुकमाथि समेत सम्भावित ट्यारिफ लगाउने अधिकार अमेरिकी राष्ट्रपतिलाई दिने व्यवस्था गरेको बताइएको छ।
यद्यपि यस्तो ट्यारिफ कानुन लागू भएलगत्तै स्वतः लागू हुने नभई राष्ट्रपतिलाई दिइएको अधिकारका रूपमा रहने उल्लेख छ।
कूटनीतिक प्रयाससँगै युद्ध पनि तीव्र
एकातिर कूटनीतिक वार्ताको तयारी भइरहेका बेला अर्कोतर्फ रूस र युक्रेनबीचको युद्ध भने जारी छ।
पछिल्ला दिनमा दुवै पक्षले ड्रोन तथा क्षेप्यास्त्रमार्फत एकअर्काका भूभागमा आक्रमण गरिरहेका छन्। सेप्टेम्बर २० मा युक्रेनले रूसको राजधानी मस्कोलाई लक्षित गरी आक्रमण गरेको र एउटा प्रमुख तेल प्रशोधन केन्द्रमा क्षति पुगेको दाबी गरिएको छ।
रूसले पनि युक्रेनको राजधानी किभलगायत विभिन्न क्षेत्रमा क्षेप्यास्त्र तथा ड्रोन आक्रमण जारी राखेको छ।
रूसले अमेरिका र युक्रेनसँग त्रिपक्षीय वार्ता पुनः सुरु गर्न सकिने संकेत दिएको भए पनि अहिलेसम्म ठोस शान्ति सम्झौताका दिशामा ठूलो व्यावहारिक प्रगति हुन सकेको छैन। दुवै पक्ष आफ्ना अडानमा कायम रहेकाले न्यूयोर्कमा हुने ट्रम्प र जेलेन्स्कीबीचको भेटवार्तालाई महत्वपूर्ण रूपमा हेरिएको छ।
जेलेन्स्कीले शान्ति र नागरिकको सुरक्षा आफ्नो प्राथमिकता रहेको बताएका छन्। मंगलबार न्यूयोर्कमा हुने उच्चस्तरीय भेटवार्ताले युद्ध अन्त्य गर्ने कूटनीतिक प्रयासलाई कस्तो दिशा दिन्छ भन्ने विषयमा अन्तर्राष्ट्रिय समुदायको ध्यान केन्द्रित भएको छ।
