काठमाडौं, २४ साउन ।

विश्वभरका आदिवासी जनजातिहरूको अधिकार, पहिचान, मौलिक संस्कृति र परम्परागत जीवनपद्धतिको संरक्षण गर्ने मुख्य उद्देश्यसहित आज (अगस्ट ९) विश्व आदिवासी दिवस विविध कार्यक्रम गरी मनाइँदैछ । सीमान्तकृत आदिवासी समुदायले भोग्नुपरेका समस्या र उनीहरूको पुर्ख्यौली भूमिको अधिकारबारे विश्वव्यापी चेतना जगाउन यो दिवस हरेक वर्ष अगस्ट ९ का दिन मनाउने गरिन्छ।  

यसरी सुरु भयो दिवस

संयुक्त राष्ट्रसङ्घको महासभाले सन् १९९४ डिसेम्बर २३ मा हरेक वर्ष अगस्ट ९ लाई 'विश्व आदिवासी दिवस'का रूपमा मनाउने प्रस्ताव पारित गरेको थियो। सन् १९८२ अगस्ट ९ मा जेनेभामा संयुक्त राष्ट्रसङ्घीय आदिवासी जनसङ्ख्यासम्बन्धी कार्यसमूहको पहिलो ऐतिहासिक बैठक बसेको स्मरणमा यसै दिनलाई दिवसका रूपमा छनोट गरिएको हो।  

तथ्याङ्कमा आदिवासी समुदाय

संयुक्त राष्ट्रसङ्घको तथ्याङ्कअनुसार हाल विश्वका ९० भन्दा बढी देशमा करिब ४७ करोड ६० लाख आदिवासी जनजाति बसोबास गर्छन्।  

• जनसङ्ख्या र गरिबी: यो सङ्ख्या विश्वको कुल जनसङ्ख्याको ६ प्रतिशतभन्दा कम हो। तर, विडम्बना नै मान्नुपर्छ, विश्वका अति गरिब नागरिकको सूचीमा आदिवासी समुदायको हिस्सा १५ प्रतिशतभन्दा बढी छ।

• भाषिक तथा सांस्कृतिक विविधता: आदिवासी जनजातिहरू भाषिक र सांस्कृतिक विविधताका धनी मानिन्छन् । विश्वमा बोलिने अनुमानित सात हजार भाषामध्ये अधिकांश भाषा र करिब पाँच हजार भिन्न संस्कृति यिनै समुदायले प्रतिनिधित्व गर्छन्।  

प्रकृतिसँगको नाता र अधिकारको लडाइँ

आदिवासी समुदायसँग मानिस र प्रकृतिबीचको सन्तुलन कायम राख्ने विशिष्ट पुर्ख्यौली ज्ञान र अभ्यास छ, जसलाई उनीहरूले पुस्तौँदेखि जोगाउँदै आएका छन्। उनीहरूको आफ्नै मौलिक सामाजिक, सांस्कृतिक र राजनीतिक मूल्य–मान्यता छ, जुन आफू बसोबास गर्ने बहुसङ्ख्यक समुदायको भन्दा नितान्त फरक हुन्छ।  

इतिहासका विभिन्न कालखण्डदेखि नै सीमान्तकृत र पछाडि पारिएका यी समुदायले आफ्नो पहिचान, पुर्ख्यौली भूमि, प्राकृतिक स्रोतसाधन र परम्परागत जीवनपद्धतिको मान्यता पाउन लामो समयदेखि निरन्तर संघर्ष गर्दै आएका छन्।

अन्तर्राष्ट्रिय आह्वान

विश्व समुदायले आदिवासी जनजातिको अधिकार संरक्षण र उनीहरूको अर्थपूर्ण सहभागिता बिना दिगो विकास सम्भव नहुने यथार्थलाई स्वीकार गरेको छ। आजको यस दिवसले उनीहरूको ऐतिहासिक योगदानको कदर गर्दै अधिकार तथा सम्मान सुनिश्चित गर्न सरकार, नागरिक समाज र सरोकारवाला सबैलाई आफ्नो प्रतिबद्धता पूरा गर्न ध्यानाकर्षण गराउँछ।