काठमाडौं — नयाँ दिल्लीमा सम्पन्न १८औँ ब्रिक्स शिखर सम्मेलनपछि भारतको आन्तरिक राजनीतिमा सम्मेलनका उपलब्धि, कूटनीतिक शैली र रात्रिभोजको मेनुलाई लिएर सत्तापक्ष र विपक्षबीच विवाद चर्किएको छ।
भारत मण्डपममा आयोजित सम्मेलनमा रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिन, चिनियाँ राष्ट्रपति सी जिनपिङलगायत विभिन्न देशका शीर्ष नेताहरू सहभागी थिए। सम्मेलन सकिएपछि भारतीय राष्ट्रिय काङ्ग्रेस र समाजवादी पार्टीसहितका विपक्षी दलले प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदी नेतृत्वको सरकारको चीन नीति, कूटनीतिक पारदर्शिता र सम्मेलनका क्रममा आयोजित रात्रिभोजबारे प्रश्न उठाएका छन्।
समाजवादी पार्टीका सांसद रामगोपाल यादवले ब्रिक्स सम्मेलनबाट अपेक्षित ठोस उपलब्धि हासिल हुन नसकेको दाबी गरेका छन्। उनका अनुसार ब्रिक्स सदस्य राष्ट्रहरूले रुस–युक्रेन युद्ध वा इरानसँग सम्बन्धित द्वन्द्व समाधानका लागि प्रभावकारी पहल गर्न सकेको भए सम्मेलनको ठूलो उपलब्धि हुने थियो।
यद्यपि, ११ सदस्य राष्ट्र सम्मिलित ब्रिक्स समूहले ‘नयाँ दिल्ली घोषणापत्र २०२६’ पारित गरेको छ। घोषणापत्रमा मध्यपूर्वमा बढ्दो तनावप्रति चिन्ता व्यक्त गर्दै संयम, संवाद र कूटनीतिक समाधानमा जोड दिइएको छ। साथै नागरिक र पूर्वाधारको सुरक्षा, विश्वव्यापी व्यापार तथा आपूर्ति शृङ्खला र ऊर्जा प्रवाहलाई निरन्तरता दिनुपर्ने विषयसमेत समेटिएको छ।
यसैबीच, इरान र संयुक्त अरब इमिरेट्स (यूएई) बीच पश्चिम एसियाको द्वन्द्वलाई लिएर देखिएको मतभेद समाधानतर्फ अघि बढ्नुलाई भारतको महत्वपूर्ण कूटनीतिक उपलब्धिका रूपमा हेरिएको छ। सम्मेलनका क्रममा इरानी राष्ट्रपति मसुद पेजेस्कियान र आबुधाबीका क्राउन प्रिन्स शेख खालिद बिन मोहमद बिन जायद अल नहयानबीच नयाँ दिल्लीमा द्विपक्षीय वार्ता भएको थियो।
तर सम्मेलनको कूटनीतिक पक्षसँगै रात्रिभोजको मेनु पनि भारतीय राजनीतिमा विवादको विषय बनेको छ। विपक्षी दलहरूले भारत मण्डपममा आयोजित गाला डिनरमा शाकाहारी भोजन मात्र पस्किएको भन्दै सरकारको आलोचना गरेका छन्।
काङ्ग्रेस नेता पवन खेराले सामाजिक सञ्जाल ‘एक्स’मार्फत भारतको विविध खानपानलाई अन्तर्राष्ट्रिय पाहुनामाझ प्रस्तुत नगरेको भन्दै सरकारमाथि प्रश्न उठाएका छन्। उनका अनुसार भारत विविध संस्कृति र खानपान भएको देश भएकाले अन्तर्राष्ट्रिय पाहुनालाई विभिन्न विकल्प उपलब्ध गराउनुपर्ने थियो।
लोकसभाका विपक्षी नेता राहुल गान्धीले पनि सम्मेलन वा रात्रिभोजको प्रत्यक्ष उल्लेख नगरी छोले भटुरेको तस्बिर पोस्ट गर्दै भारतमा गैरशाकाहारी भोजनको लोकप्रियताबारे व्यङ्ग्यात्मक टिप्पणी गरेका छन्।
तृणमूल काङ्ग्रेसकी सांसद महुआ मोइत्रा र शिवसेना (यूबीटी) की सांसद प्रियंका चतुर्वेदीले पनि रात्रिभोजमा खानाका थप विकल्प उपलब्ध गराउनुपर्ने धारणा राखेका छन्।
विपक्षीको आलोचनापछि सत्तारूढ भारतीय जनता पार्टी (भाजपा) ले भने शाकाहारी मेनुको बचाउ गरेको छ। संसदीय मामिलामन्त्री किरेन रिजिजुले विपक्षीले ब्रिक्स सम्मेलनका क्रममा पस्किएको खानामा समेत राजनीति गरेको आरोप लगाएका छन्। उनका अनुसार पाहुनाहरूले भारतीय शाकाहारी खानाको विविधता र स्वादको आनन्द लिएका थिए।
प्रधानमन्त्री मोदीले आयोजना गरेको रात्रिभोजमा स्टार्टर्सका रूपमा खान्डवी मिल–फ्युल र खुम्ब गलौटी राखिएको थियो। मुख्य परिकारमा पनिर लबाबदार, गुच्छी मार्मिक, क्यारोट बिन पोरियाल, थक्काली बेल्ले सारु, मिलेट पुलाउ, चुकन्दरको रायता तथा विभिन्न प्रकारका भारतीय रोटी समावेश थिए।
डिजर्टमा ओल्ड दिल्ली फ्रुट क्रिम, जलेबी र साहतूत फिरनी राखिएको थियो। मेनुमा हिमालय, दक्षिण भारत र पुरानो दिल्लीको पाककलाको मिश्रण प्रस्तुत गरिएको बताइएको छ। साथै पेने अल पोमोडोरो ए पन्ना, पर्ल मिलेट विथ ह्यारिकोट बिन्स र बेक्ड भेजिटेबल एउ ग्राटिनजस्ता अन्तर्राष्ट्रिय परिकार पनि समावेश थिए।
तर भारत मण्डपममा दिइएको शाकाहारी भोज नै विदेशी प्रतिनिधिहरूका लागि उपलब्ध एकमात्र खानाको विकल्प भने थिएन। प्रतिनिधिमण्डलहरू बसेका होटलहरूले उनीहरूको व्यक्तिगत खानपान रोजाइअनुसार छुट्टै मेनु उपलब्ध गराएका थिए।
ताज महल होटेलका कार्यकारी सेफ कौशिक मिश्राका अनुसार प्रतिनिधिहरूको पाककला रोजाइलाई ध्यानमा राखेर लामो समयदेखि तयारी गरिएको थियो। होटलको ‘इन–रुम डाइनिङ’ मेनुमा नाल्ली निहारी र अलमन्ड पेपर फ्राइजस्ता मासुका परिकारसमेत समावेश गरिएको थियो।
यसैबीच, चिनियाँ राष्ट्रपति सी जिनपिङ रात्रिभोजमा सहभागी नभएको विषयलाई शाकाहारी मेनुसँग जोडेर सामाजिक सञ्जालमा विभिन्न दाबीहरू फैलिएका थिए। तर आधिकारिक स्रोतहरूका अनुसार लामो उडान, सम्मेलन र प्रधानमन्त्री मोदीसँगको द्विपक्षीय वार्ताका कारण थकित भएकाले सी रात्रिभोजमा सहभागी नभएका हुन्।
अन्तर्राष्ट्रिय पाहुनाका लागि पूर्ण शाकाहारी भोज आयोजना गरिएको भारतमा यो पहिलो घटना भने होइन। यसअघि सन् २०२६ मा भियतनामी राष्ट्रपति तो लामको स्वागत तथा सन् २०२३ को जी–२० सम्मेलनमा पनि शाकाहारी परिकारलाई प्राथमिकता दिइएको थियो।
यद्यपि, सन् २०१९ मा तमिलनाडुको मामल्लापुरममा भएको मोदी–सी अनौपचारिक शिखर सम्मेलनमा कुखुरा र खसीको मासु समावेश गरिएको थियो। विभिन्न देशले पनि अन्तर्राष्ट्रिय पाहुनाको सम्मानमा शाकाहारी वा वनस्पतिमा आधारित भोज आयोजना गर्दै आएका छन्।
यसरी ब्रिक्स सम्मेलनले कूटनीतिक र अन्तर्राष्ट्रिय मुद्दामा चर्चा पाएसँगै भारतभित्र भने सम्मेलनको उपलब्धि र पाहुनाका लागि तयार पारिएको खानाको विषयसमेत राजनीतिक बहसको हिस्सा बनेको छ।
